Morga, sążeń, dziesięcina

Morga, sążeń, dziesięcina 2017-07-16T11:35:14+00:00

Project Description

Dziesięcina – dawna miara powierzchni gruntu. Na terenach zaboru rosyjskiego, które nie tworzyły Królestwa Kongresowego, w XIX wieku i na początku XX, urzędową miarą powierzchni gruntów była rosyjska dziesięcina. Było ich dwie: dziesięcina tzw. skarbowa (10925 m2 = 1,0925 ha) i dziesięcina tzw. większa (o 1/3, nazywana też „dużą”) równa 14567 m2 = 1,4567 ha. Obie były stosowane równolegle, co stwarza trudność w przeliczaniu wielkości gruntów na dzisiejsze jednostki. Generalnie przyjmuje się powszechnie, że powierzchnia 1 dziesięciny wynosiła 1,0925 ha.

Sążeń kwadratowy – dawna jednostka miary – wprowadzona w Rosji ukazem carskim 11 października 1835, w Królestwie Kongresowym w 1849. W Rosji obowiązywał do wprowadzenia w 1918 systemu metrycznego. Sążeń kwadratowy = 36 stóp kwadratowych oraz = 4,5522 m2.

Morga (także mórg, jutrzyna) – historyczna jednostka powierzchni używana w rolnictwie. Początkowo oznaczała obszar, jaki jeden człowiek mógł zaorać lub skosić jednym zaprzęgiem w ciągu dnia roboczego (dokładnie: od rana do południa), a jej wielkość wynosiła – zależnie od jakości gleby, zaprzęgu i narzędzi w Europie 0,33-1,07 hektara.

Wydany w 1883 tom VI „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” podaje:

„Morg albo Morga, (z niemieckiego Morgen ranek), jest to obszar ziemi jaką jeden człowiek może w ciągu dnia skosić lub zorać. W staropolskim języku tłumaczono niemiecki morgen przez wyraz jutrzyna który nie utrzymał się w użyciu. Rozmiary morga były rozmaite; każda prowincya miała swą miarę.

  • Mórg dawny polski koronny równał się 59,85 ara,
  • mórg nowy polski, mający 300 prętów, obejmuje 56,017 ara,
  • mórg litewski 71,226 ara, chełmiński stary 56,062 ara,
  • mórg pruski czyli magdeburski, zwany też reńskim ma 180 prętów pruskich i obejmuje 25,532 ara,
  • mórg saski (150 prętów) ma 27,67 ara,
  • morg wiedeński (Joch) ma 1600 sążni kwadr. czyli 57,554 ara.
  • Dziesięcina ma 1,95 morga nowopolskiego.”

W 1818 roku w granicach Królestwa Polskiego, z inicjatywy Stanisława Staszica, opracowano nowy system miar, zwany „nowopolskim” Był on ściśle związany z systemem metrycznym, choć zrezygnowano z podziału dziesiętnego i zachowano dawne nazwy miar. Uwzględniając fakt, iż na ziemiach polskich występowało kilka różnych przeliczników powierzchni jako właściwy do określenia powierzchni przyjęto przelicznik powszechnie występujący na ziemiach wschodnich i wynoszący: 1 morga nowopolska = 0,5598 ha.